با بنزین احساسی برخورد نکنیم

شناسه خبر: 51552 سرویس: آرشیو, اخبار مهم, یادداشت ها

مند: تا قبل از سال ۸۴ با پایان سال معمولا همه منتظر بودند تا نرخ جدید بنزین اعلام شود و بر اساس افزایش نرخ بنزین، سایر قیمت ها اعم از اجناس و خدمات افزایش می یافت.

در همان سال ها نمایندگان بسیاری با شعار معیشت به مجلس هفتم راه یافته بودند و لازم می دانستند روند فعلی تغییر یابد لذا بخشی از نمایندگان گمان می کردند، می توانند با ثابت نگه داشتن نرخ بنزین به عنوان نماد افزایش قیمت های سالانه یک شبه تورم را صفر کنند، این شد که طرح تثبیت قیمت ها در مجلس به تصویب رسید و مقرر شد از سال ۸۴ به بعد دولت اجازه افزایش قیمت بنزین را نداشته باشد.

طراحان این طرح در روزهای ابتدایی تصویب آن، چنان امیدوار بودند که رئیس وقت مجلس از آن به عنوان عیدی مجلس به مردم یاد می کرد از جمله سایر طراحان و مدافعان این طرح می توان به دکتر نادران و دکتر توکلی اشاره کرد.

طولی نکشید که مشخص شد این طرح نه تنها کمکی به مهار تورم و رفع مشکلات معیشت مردم نمی کند بلکه دولت ها را در فشار قرار می دهد تا برای جبران یارانه بنزین از سایر هزینه های جاری و طرح ها بکاهد.
از طرفی با وجود این که تا حدودی به خودکفایی تولید بنزین رسیدیم ولی مصرف بنزین از ۶۰ میلیون لیتر در سال ۸۳ به حدود ۹۰ میلیون لیتر در حال حاضر افزایش یافته، در این بین دو تنش ارزی سال های اخیر نیز بیشتر دولت ها را تحت فشار قرار داده است.
شاید بتوان گفت تنها گروهی که از طرح تثبیت قیمت ها سود بردند خودروسازها بودند، چرا که با ثابت بودن قیمت ها، میزان مصرف خودرو (یکی از اصلی ترین شاخص های کیفیت) برای خریداران اهمیت چندانی نداشت و این دست خودرو ساز را برای عدم بهبود کیفیت باز گذاشته است.
ضمن این که نباید فراموش کنیم تخصیص یارانه و واردات یارانه ای زمینه ایجاد رانت و فساد را فراهم می کند، کما اینکه زمزمه هایی هم در سال های گذشته مطرح شد.
اما مشکل فقط به این ختم نمی شود چرا که همین بنزین و گازوییل یارانه ای از مرزی وارد شده و از مرز دیگر قاچاق می شود، جالب این که برخی تحلیل گران عنوان می کنند که این درآمد قاچاق برای بازگشت به کشور باید به صورت غیر نقدی درآید، یعنی قاچاق پوشاک، مواد غذایی، لوازم آرایشی، الکترونیکی و منزل و … یعنی همزمان هم قاچاق است، هم پولشویی، هم سایر صنایع را زمین گیر می کند. بد نیست بدانیم اگر طرح تثبیت قیمت ها تصویب نمی‌شد و نرخ بنزین با میانگین ۲۵٪ افزایش سالیانه تغییر می کرد، قیمت الان بنزین در ایران ۲۳۰۰ تومان بود، و بدون در نظر گرفتن جهش ارزی سال گذشته، از سال ۹۷ به بعد دولت هیچ یارانه ای بابت بنزین پرداخت نمی کرد. باید توجه داشت که هر گونه پرداخت یارانه از جیب خود مردم خواهد بود.
در حال حاضر هر گالن بنزین ۱.۹۵ دلار به فروش می رسد، یعنی هر لیتر تقریبا ۰/۵ دلار، با احتساب نرخ های مختلف برای دلار قیمت بنزین آزاد می بایست لیتری ۲۱۰۰، ۵۰۰۰ یا ۷۵۰۰ تومان باشد.
همه این موارد عنوان شد تا مرور کنیم که در چه شرایطی هستیم.
طرح هدفمندی یارانه ها که در بخش سوخت فسیلی به صورت سهمیه بندی به همراه تثبیت قیمت ها اجرا شد نیز نه تنها مشکلی را رفع نکرد بلکه خود قفلی بود بر روی سایر قفل ها، چرا که خود سهمیه بندی نیز زمینه سوء استفاده های دیگری را ایجاد کرد از جمله دریافت سهمیه با جعل سند و مدرک و ادعاهای خلاف واقع در سایر بخش ها و صنایع مرتبط، از طرفی درآمد های حاصل از افزایش نرخ بنزین از ۱۰۰ به ۴۰۰ ، ۷۰۰ و نهایتا ۱۰۰۰ تومان می بایست صرف توسعه حمل و نقل عمومی، بهبود زیرساخت ها و حرکت به سمت جایگزینی تجهیزات مدرن می شد که این هم محقق نشد.
خود میزان و نحوه هزینه کرد این درآمد نیز محل بحث بسیاری شده، آن چه که امروز بسیاری از اقتصاد دانان به آن رسیده اند این است که هر دو مسیر طی شده در گذشته اشتباه بوده و ادامه این روند (عرضه بنزین ۱۰۰۰ تومانی) نیز عملا مقدور و منطقی نیست. نکته بسیار مهم دیگر این که مشخص شده دهک های پر درآمد بیشترین استفاده از یارانه بنزین را هم داشته اند و این کاملا با اهداف اولیه تناقض دارد.
 اما برای آینده:
ظاهرا و به احتمال زیاد دولت و مجلس برای آینده باز هم به نوعی به ادامه راه کنونی و تکرار تجربه گذشته تمایل دارند، یعنی سهمیه بندی مجدد یا افزایش قیمت بدون مشخص شدن سایر جوانب کار. تجربه نشان داده در هر دو حالت رسیدن به نتیجه مثبت بسیار دور از انتظار است بلکه نهایتا درد یک غده سرطانی را با قرص مسکن مدتی ارام می کنیم ولی سرطان هر روز وخیم تر می شود.
اما راه حل دیگر که مورد تایید بسیاری از اقتصاد دانان و اساتید اقتصاد هم بود، توسط گروهی از جوانان و اساتید در اندیشکده شریف وابسته به پژوهشکده سیاستگذاری دانشگاه صنعتی شریف با عنوان پیشنهاد اصلاح نظام یارانه بنزین توام با بازار متشکل برای معاملات ارائه شد. خلاصه طرح این بود:
سهمیه سوخت به جای خودرو به اشخاص اختصاص یابد مثلا هر نفر ۲۰ لیتر در ماه، کسانی که خودرو دارند سهمیه خود را مصرف می کنند و کسانی که خودرو ندارند هم دولت در یک سامانه تعریف شده و شفاف سهمیه آن ها را به سایرین می فروشد و درآمد را به حساب مالک منظور می کند. این طرح که زمزمه های آن سه ماه قبل شنیده شد به لطف جو سازی ها، تمسخر و جوک هایی که فعالین شایعات فضای مجازی با عنوان “هر نفر یک لیتر” رد و بدل می کردند سریعا توسط مجلس و دولت به حاشیه رانده شد بدون این که تهیه کنندگان آن فرصت دفاع یابند. اما واقعیت این است که طرح مذکور بسیاری از نقاط ضعف را مرتفع می ساخت از جمله:
اول از همه این که در این روش عدالت بهتری رعایت می شود چرا که یک دهک نمی تواند حق سایر دهک ها را تصاحب کند.
دوم این که زمینه های بالقوه تخلف و یا فساد در واردات، عرضه و هزینه کرد منابع تا حدود زیادی از بین می رود، همزمان نقش و مسئولیت دولت نیز کمتر می شود و این برای اقتصاد بسیار مفید است.
سوم این که قاچاق سوخت تقریبا به صفر می رسد.
چهارم این که مشکل هزینه یارانه بنزین نیز در این بخش مرتفع می شود که کمک بسیاری به بهبود اقتصاد می کند.
البته این طرح در خصوص تنش های ارزی غیر منتظره اسیب پذیر خواهد بود که می توان برای رفع آن طرح را اصلاح کرد.
با همه اوصاف از نظر نگارنده این طرح بسیار مفید تر از طرح های سهمیه بندی و افزایش قیمت های چند سالی یکبار فعلی خواهد بود.
همچنین به عنوان پیشنهاد می توان طرح ارائه شده از طرف پژوهشکده دانشگاه صنعتی شریف را حداقل برای یکی از سوخت ها، مثلا بنزین، به یکی‌از دو روش زیر اجرا کرد:
۱- آزاد سازی قیمت بنزین با اختصاص سهمیه به اشخاص دقیقا به میزان سرانه مصرف روزانه (نه بیشتر و نه کمتر)
۲- افزایش قیمت تا عدد مشخص مثلا ۱۵۰۰ تومان بدون سهمیه برای سال اول و برای سال های بعد طبق یک فرمول متاثر از نرخ تورم، افزایش نرخ ارز، بعلاوه ۵٪ برای جبران فاصله نرخ بنزین عرضه شده در داخل از نرخ جهانی.
مخلص کلام این که هیچ کس از افزایش هزینه های زندگی استقبال نمی کند ولی عقب راندن برخی هزینه ها باعث می شود مثل یک گلوله برف هر لحظه بزرگتر شده و نهایتا به شکل بهمن نمایان شوند. پس سعی کنیم با بنزین احساسی برخورد نکنیم.

میثم کردی

برای دریافت مهمترین اخبار عضو کانال مند در تلگرام شوید.
نظرات
  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط پایگاه اطلاع رسانی مند منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.

*

code

اخبار استان بوشهر
تبلیغات