شب آفتاب

شناسه خبر: 52226 سرویس: آرشیو, یادداشت ها

مند: شب یلدا شب تولد مهر یا میتراست. میترا چنان که زرتشتیان معتقد بوده اند و فردوسی نیز گفته است:”نهم پشت زرتشت پیشین بد او/ مهاباد پیغمبر راستگو” هم نژاد زرتشت بوده است.

به صاحب دولتی پیوند اگر نامی همی جویی

که از یک چاکری عیسی چنان معروف شد یلدا (سنایی)

برا ای صبح مشتاقان اگر هنگام روز آمد
که بگرفت این شب یلدا ملال از ماه و پروینم

شب یلدا شب تولد مهر یا میتراست. میترا چنان که زرتشتیان معتقد بوده اند و فردوسی نیز گفته است:”نهم پشت زرتشت پیشین بد او/ مهاباد پیغمبر راستگو” هم نژاد زرتشت بوده است.

یلدا در لغت سریانی به معنای زایش است هم ریشه و هم معنای میلاد. میلاد نور و آفتاب. میلاد مهر و مسیح(ع). مهر نجات بخش و مسیحای منجی که هر دو در شبی چنین ظلمانی زاده شدند و آفتاب دمیدن آغازید و شبی هر دو، مهر و مسیح، در شام آخر شراب نوشیدند و به آسمان رفتند تا روزی دگر بار بر زمین فرود آیند و جهان را از مهر خویش لبریز کنند.

به عقیده پیشینیان تخمه پاک و آسمانی زرتشت در دریاچه هامون پراکنده است و هر هزار سال بانویی پاک نهاد و باکره در آن استحمام کرده، باردار می شود و فرزندی پاک سرشت از او زاده می شود که اولین آنان میترا بوده است و آخرین آنان سوشیانس منجی آخر الزمان خواهد بود.

در طولانی ترین شب سال، میترا از دل سنگی در درون غاری با کلاهخود و سلاح و کره ای در دست متولد می شود (چنان که اسطوره های آپولون و اطلس یونانی با اقتباس از افسانه میترا با در دست داشتن سلاح و کلاهخود و کره ای در دست زاده می شوند).

میترا یا مهر، خدای مهرپرستان* تغییریافته میتره در زبان سانسکریت بوده است. میتره یا میترا به معنای دوست یا دوستی بوده است که در اوستا به میثره به معنای پیمان و مهر خوانده شده است.

میترا در آئین کهن ایرانی میترائیسم که بعدها به وسیله دزدان دریایی و سربازان ارمنی و سلوکی به اروپای امروزی برده شد و تا قرن ۴ میلادی به دین اکثر مردم روم و اروپا تبدیل شد مراقبت کننده انسان از دسیسه ها و مکرها و فریب های اهریمن است و آن هنگام که اهریمن خشکسالی پدید آورد و مردم را تشنه رها کرد میترا با کمانش تیری به صخره ای رها کرد و چشمه ای پدید آمد و جاری شد که این چشمه را چشمه جاودانی گویند و آبش را آب زندگانی و حیات.

پیشینیان روز نخست دی ماه را که روز مهر و خورشید و نور بوده است و به آن جشن خرم-روز یا دیگان می گفته اند، جشن میگرفته اند. چنان که ابوریحان در آثار الباقیه می نویسد: “دی ماه نخستین روز آن خرم روز است و این روز و ماه هر دو به نام خداوند است که هرمز نامیده می شود حکیم و صاحب رأی و آفریدگار در این روز عادت ایرانیان چنین بود که پادشاه از تخت پایین می آمد و جامه سفید می پوشید و در بیابان ها بر فرش های سفید می نشست و دربان ها و یساولان را که هیبت پادشاه با آنهاست به کناری می راند و هرکس می خواست پادشاه را ببیند خواه دارا و خواه نادار بدون هیچ گونه حاجب و مانع نزد شاه می رفت و با او گفت و گو می کرد و در این روز پادشاه با بزرگان می نشست و در یک سفره با آنان غذا می خورد و می گفت من مانند یکی از شماها هستم و با شما برادرم زیرا دوام و پایداری دنیا به کارهایی است که با دست شما انجام می شود و امنیت کشور نیز با پادشاه است. نه پادشاه را از رعیت گریزی است و نه رعیت از پادشاه، پس من که پادشاه هستم با شما بزرگان برادر می باشم و مانند دو برادر مهربان خواهیم بود”.

پس یلدا سرآغاز مهربانی و مودت است. یادآور برادری و دوستی و رحمت. چون چنین شبی فرا رسد مردم پارسی به گرد هم آیند تا دوستی کنند و دوست داشته شوند و پیمان برادری تجدید کنند. مهر بورزند و مهر آفرینی کنند. با این حال شب یلدا نه چنان است که نوروز باشد. یلدا جشن نیست و ایرانیان یلدا را جشن نمی گرفتند چنان که امروز می پنداریم بلکه یلدا شبی است دراز و تاریک و شب تاریک و تشویش، شادی ندارد. آنهم درازترین شب سال. شب ترس و تشویش. شب اضطراب و نگرانی. شبی سرشار انتظار برآمدن و نیامدن آفتاب، زادن و مردن مهر، گذشتن و ماندن سوز و سرما و سختی. درست چون لحظه های درد زاییدن مادری به نام دی. چون زنی به وقت زادن می رسید همه در انتظار فرجام کار به نذر و نیایش توسل می جستند. تشویش و اضطراب و نگرانی، مادر و خویش و قوم و آشنا را فرا می گرفت.

لحظه های سخت و توامان زادن و ماندن یا رفتن و مردن. اینکه چه شود و چگونه سرآید. به در رفتن مادر و فرزند نهایت آرزوی آن دو و آشنایان و سلامتی هر دو سرآغاز شادی و سرور و سور بود. یلدا نیز چنین است. آبستن است. آبستن حوادث. در انتظار سخت زادن نور. به سرآمدن شب و برآمدن آفتاب. یلدا نیز مادری است در زمان زادن. آبستن مهر است و مسیح. باردار روشنایی است. چون سحر بزاید و آفتاب گرمی بخش درآید خرم روز شود و موسم جشن و شادی شود.

پس مردمان یلدا را نه برای دراز بودنش که برای کوتاه  شدن شب ها و بلندتر شدن روزهای آتی و ماندگاری بیش تر خورشید در فردایش پاس میدارند و به رسم دیرینه به گرد هم می آیند تا در انتظار زایش مهر و روشنی و آفتاب، نگرانی ها و ترس هایشان را با هم به سر آرند. شب دراز را با خوشی و خوردن میوه های تابستانه، خاطرات ایام گذشته، گرمی روزگار را به یاد آورند و امیدوار به سرکردن و به سلامتی گذشتن از روزهای سرد پیش رو، طلب بهار و گرمی و زندگی کنند. با نَقل و نُقل به همدیگر مهر بورزند و مهربانی کنند و مثنوی محبت بسرایند. مجلسی روشن کنند و خود روشن شوند

یلدای باستانی چنین شبی است. شبی که انتظار سر آید و نجات دهنده ای از جنس نور و آفتاب بیاید و ظلمت و تاریکی و یاس و بیم برچیند. مهر و مسیح در چنین شبی زاده شدند آنگاه که ظلمات تاریکی و لحظه های اهریمنی جهان را فرا گرفت. آمدند تا پیام آور سپیده و صبح و بیداری و هوشیاری آدمیان باشند.

شب یلدا شب شکست اهریمن و اهریمنان است. شب آفتاب و زایش و زندگی. شب شب نشینی و هم نشینی و امیدبخشی و شادی و شراب شاهی و شکوه شوکت باستانی و روشنایی.

پی نوشت————————-

*دین باستانی میترائیسم یا مهرپرستی که پس از زروانی گری در ایران باستان رواج یافت. مهرپرستی از سخت ترین ادیان به شمار می رود که برای رسیدن به کمال می بایست هفت مرحله را طی کنند. چگونگی تولد مهر در نزد مهریان و زرتشتیان تفاوت هایی دارد که جای بحثش نیست. میترائیسم نخستین دین جهانی بوده است که پیش از ظهور حضرت مسیح، کانون آن توسط دریازنان سیلیسی از ایران به اروپا منتقل شد و تا اواخر قرن چهارم دین اکثریت اروپاییان بود و در نهایت با پذیرش دین مسیحیت توسط پادشاه روم و حمایت امپراطور و سناتورهای تحت فرمانش در برابر مسیحیت شکست خورد و با فرمانی در تاریخ ۲۷فوریه ۳۹۱میلادی که مراسم دینی مهرپرستان و زیارت بقاع آنها را ممنوع و در ۸نوامبر سال بعد مجازات مرگ برای انجام مناسک مهری در ملا و در خلا تعیین شد، قدرت مهرپرستی در هم شکست و آیئنش با زور و قساوت دولتمردان رومی تازه مسیحی شده متعصب، ناپدید شد و چنان با آثار و اسناد این دین جهان گستر برخورد شد که از آن افسانه ای و اسراری بیش نماند تا به امروز رازهای آن با کمک باستان شناسان و دین پژوهان یک به یک آشکار شده و می شوند.

منابع———————–
۱٫رضائی عبدالعظیم، اصل و نصب دین های ایرانیان باستان، انشارات دُر چاپ پنجم، تهران،  ۱۳۸۰٫
۲٫رضی، هاشم، دین و فرهنگ ایرانی بیش از عصر زرتشت، انتشارات سخن، چاپ اول، تهران، ۱۳۸۲٫
۳٫ فرهنگ معین ،جلدهای ۴ و ۶٫
۴٫ بیرونی، ابوریحان، آثارالباقیه، صفحه ۷ـ۲۵۶

هادی اخلاقی
منبع: خلیج فارس

برای دریافت مهمترین اخبار عضو کانال مند در تلگرام شوید.
نظرات
  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط پایگاه اطلاع رسانی مند منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.

*

code

اخبار استان بوشهر
تبلیغات